Kasım Ayında Akciğer Kanseri Farkındalığı: Risk Faktörleri ve Korunma Yolları
Kasım, Akciğer Kanseri Farkındalık Ayı. Tütün kullanımı, pasif içicilik ve mesleki riskler, hastalığın önlenebilir nedenleri olarak öne çıkıyor.

Kasım ayı, dünyada ve Türkiye’de Akciğer Kanseri Farkındalık Ayı olarak kabul ediliyor. Bu dönemde hastalığın nedenleri, belirtileri ve önlenebilir risklere ilişkin toplumsal bilinci artırmak hedefleniyor.
Hastalık Nedir, Neden Önemlidir?
Akciğer kanseri, akciğer dokusundaki hücrelerin denetimsiz biçimde çoğalmasıyla ortaya çıkan ve çevre dokulara ile diğer organlara yayılabilen kötü huylu bir hastalıktır. Küçük hücreli olmayan tip, vakaların yaklaşık yüzde 85’ini oluşturuyor. Dünya genelinde en sık görülen kanser türü olan akciğer kanseri, kansere bağlı ölümlerin başında geliyor. GLOBOCAN 2024 tahminlerine göre bir yılda dünyada yaklaşık 2,6 milyon yeni vaka saptanırken 1,9 milyon kişi hastalık nedeniyle hayatını kaybediyor.
Türkiye’de trakea, bronş ve akciğer kanserleri erkeklerde en sık görülen kanserler arasında birinci sırada yer alıyor. Kadınlarda ise bu tür dördüncü sırada bulunuyor. Her yıl yaklaşık 34 bin kişiye tanı konuluyor ve 23 bin civarında kişi hastalık nedeniyle yaşamını yitiriyor. Hastaların önemli bir bölümü ileri evrede tanı alıyor.
Başlıca Risk Faktörleri
En önemli ve önlenebilir risk faktörü tütün ve tütün ürünleridir. Sigara, pipo, nargile ve puro kullanımı akciğer kanseri vakalarının yaklaşık yüzde 80-90’ıyla ilişkilendiriliyor. Elektronik sigara ve ısıtılmış tütün ürünleri de tütün ürünü olarak değerlendiriliyor; uzun vadeli etkileri tam bilinmese de kanserojen maddeler ve nikotin içerdikleri belirtiliyor, dolayısıyla güvenli bir alternatif olarak görülmüyor. Sigara dumanına pasif maruziyet de riski artırıyor.
Asbest, silika, egzoz gazları, arsenik, nikel, krom, kaynak dumanı ve iyonlaştırıcı radyasyon gibi çevresel ve mesleki maruziyetler de önemli risk oluşturuyor. Toprak ve kayalarda doğal olarak bulunan radon gazı, özellikle kapalı alanlarda birikerek riski yükseltebiliyor. Hava kirliliği, ailede akciğer kanseri öyküsü, KOAH gibi kronik akciğer hastalıkları ve göğüs bölgesine daha önce yapılan radyoterapi de risk faktörleri arasında yer alıyor. Hiç sigara kullanmamış kişilerde de hastalık görülebiliyor.
Korunma Yolları
Akciğer kanserinin büyük bölümü risk faktörlerinin ortadan kaldırılmasıyla önlenebilir. Tütün ürünlerine hiç başlamamak ve kullananların bırakması en etkili yöntem. Sigaranın bırakılmasından sonraki on yıl içinde risk, kullanmaya devam edenlere kıyasla yaklaşık yarıya inebiliyor; ancak hiç içmemiş kişiye göre yüksek kalmaya devam ediyor. Bu nedenle bırakma ne kadar erken olursa yarar da o kadar büyük oluyor.
Sigara bırakmak isteyenler ALO 171 Sigara Bırakma Danışma Hattı’nı (7 gün 24 saat), sigara bırakma polikliniklerini, aile hekimliklerini, Sağlıklı Hayat Merkezlerini ve mobil ile çevrim içi poliklinik hizmetlerini kullanabiliyor. Polikliniklere MHRS veya ALO 182 üzerinden randevu alınabiliyor. Uygun bulunan kişilere bilimsel etkinliği kanıtlanmış ilaç tedavisi ücretsiz sunuluyor.
Ev, iş yeri ve diğer kapalı alanların dumansız tutulması pasif içiciliği önlüyor. Dumansız hava sahası ihlalleri, 81 ilde görevlendirilen denetim ekipleri tarafından 7 gün 24 saat denetleniyor; ALO 184 SABİM-Tütün İhbar Hattı ve Yeşil Dedektör uygulaması üzerinden yapılan ihbarlar da değerlendiriliyor. Mesleki kanserojenlere karşı iş sağlığı ve güvenliği önlemlerine uymak ve hava kirliliğini azaltmaya yönelik önlemleri desteklemek de riski azaltıyor. Düzenli fiziksel aktivite, dengeli beslenme ve sağlıklı kilonun korunması genel sağlığı destekliyor; ancak korunmada belirleyici olan tütün ve tütün dumanından uzak durmak.
Belirtiler Neler?
Akciğer kanseri erken dönemde belirti vermeyebiliyor. Belirtiler ortaya çıktığında ise başka akciğer hastalıklarına benzeyebiliyor. Geçmeyen ya da kötüleşen öksürük, kanlı balgam, nefes darlığı, göğüs ağrısı, ses kısıklığı, tekrarlayan bronşit veya zatürre, açıklanamayan kilo kaybı, iştahsızlık ve sürekli halsizlik başlıca belirtiler arasında yer alıyor. Bu belirtilerin görülmesi tek başına kanser anlamına gelmese de uzun süren ya da tekrarlayan şikâyetlerde sağlık kuruluşuna başvurulması öneriliyor.
Tanı ve Tedavi
Tanı sürecinde şikâyetler, tıbbi öykü ve risk faktörleri değerlendiriliyor; gerektiğinde akciğer grafisi, bilgisayarlı tomografi, PET/BT, MR, bronkoskopi ve biyopsi gibi yöntemler kullanılıyor. Kesin tanı çoğunlukla doku örneğinin patolojik incelemesiyle konuluyor. Tedavi; hastalığın türüne, evresine, tümörün moleküler özelliklerine ve kişinin genel sağlık durumuna göre cerrahi, radyoterapi, kemoterapi, hedefe yönelik tedaviler, immünoterapi ve destekleyici bakımla belirleniyor. Moleküler testlerin yaygınlaşması uygun hastalarda sağkalımı iyileştirdi.
Tütünle Mücadele Çalışmaları
Ülkede sigara bırakma hizmetleri yaygınlaştırıldı; aile hekimliği birimlerinde, uzaktan sağlık hizmetleri ve mobil modellerle erişim güçlendirildi. Gençlere ve gebelere yönelik özel destek programları başlatıldı. Üniversitelerde Dumansız Kampüs çalışmaları sürüyor, gençlerde elektronik sigara ve ısıtılmış tütün ürünlerinin zararsız olduğu algısıyla mücadele ediliyor. 4207 sayılı Kanun kapsamındaki denetimler ise tütün dumanına maruziyeti azaltmayı hedefliyor.
Akciğer kanseriyle mücadelede en etkili yol, tütün ve tütün ürünlerinin kullanımını önlemek ve bırakmayı desteklemek. Erken dönemde belirti vermeyen hastalık nedeniyle kalıcı solunum şikâyetlerinde gecikmeden başvuru yapılması da büyük önem taşıyor.
Gündemde
- Burdur Valiliği ve İl Özel İdaresi, 122 bin metrekarelik Millet Bahçesi’ni 20 Kasım’da açıyor
- Vali Bilgihan, Burdur’daki okul ve stadyum inşaatlarını yerinde inceledi
- Kaymakam Kuruca, Kocaaliler’de yapımı süren sağlık merkezi ve 112 istasyonunu inceledi
- Yapay zekâ arama sonuçlarında markalar nasıl yer alıyor?
Son Haberler
- YÖK Başkanı Özvar, Ege Üniversiteler Birliği’nin kuruluşunda ortak araştırma bütçesi ve ortak laboratuvar çağrısı yaptı
- Enfeksiyon önleme ve medikal hijyen portföyüne iki yeni yerli ürün katıldı
- Ticaret Bakanı Bolat, Berlin’de Alman mevkidaşı Reiche ile ticaret hacmini 60 milyar dolara çıkarma hedefini konuştu
- Kızılkaya’da çörekotu çalıştayı: Kaymakam Kuruca üreticilerle akademisyenlerin toplantısına katıldı
- Erdoğan: Belediyelerde denetim ve şeffaflığı artıracak yerel yönetimler reformu hazırlanıyor
